Yurttan Sesler’de bugün ne var?
İzmir Radyosu’nda gurbet türküleri – Turhan Karabulut’u dinleyeceğiz – Mustafa Hoşsu’nun korosu
Ankara Radyosu’ndan bize yurt sesleri gönderen muvaffak sanatkârları bu hafta, enteresan bir programın başında bulacaksınız. Onlar değerli şeflerinin idaresinde bu Pazar uzun havalara doğru açılacaklar.
Biliyorsunuz, halk musikisinde mezürlü, ölçülü seslerle serbest avazları birleştiren uzun havalar bir kaç kısımdır. Meselâ bunlardan birincisi uzun havalardaki serbest avazlar gibi başlar daha sonra mezüre düşer, en sonunda da uzun hava şeklinde sona erer. İşte Ankara’dan bugün mutat saatinde 12.30’da böyle bir uzun hava dinleyeceksiniz. Emrah‘ın meşhur bir şiirinden alınıp biraz bozularak yakılan bu eserin ölçü içinde seyreden kısımlarını narin yapılı kuzu sesli Ali Can okuyacak. İşte sözleri:
“Çağrışın bülbüller gelmiyor bağban
Hoyrat dost bağından gül aldı gitti
Yüzbin mihnet ile bir gül besledim
Gülü ben besledim el aldı gitti”
“Nazlı yardan hem haberler geliyor
Dost ağlıyor düşmanlarım gülüyor
Dediler ki sefil Emrah ölüyor
Kimi kazma kürek bel aldı gitti”
Halk musikisinin bir de kırık hava tarzında, yani ölçülü olarak başlayıp da sonradan uzun havanın avazına dönen, nihayetinde tekrar mezüre düşen şeklini kendine kalıp seçmiş bir uzun hava kolu vardır ki buna örnek olan bir parçayı da Turhan Karabulut okuyacak.
Gerek bunda, gerek Ali Can‘ın okuduğu türküde Ölçülü kısımlara koro refakat edecektir. İkinci şeklin uzun havası:
“Bir güzel şuha dedim: İki gözüm sürmelidir
Dedi billâhi seni Hinde kadar sürmelidir
Dedim ey Mehlika bir gece al bezme beni
Dedi beyhude yorulma kapılar sürmelidir
Dedim ol hal-i siyehler ne belâdır cana
Dedi bir tanesine yüz sene çift sürmelidir”
Bir de bunların uzun hava şeklinde başlayarak ölçülü olarak sona eren üçüncü şekli var ki bu parçayı Sebahat Karakulak‘ın sesinden dinleyeceksiniz. Nihayet uzun hava şeklinde başlayıp iki defa ritm değiştirerek sona eren bir şekil vardır. Ankara’da bugün koronun orta ve sürat olarak devam eden ölçüleri arasından Neriman’ın aksiyon, metanet ve derin bir tahammülü ifade eden sesinden bu şekle örnek olarak dinleyeceğiniz şudur:
“Tokat bir bağ içinde
Güllü bardağ içinde
Tokat’tan yar sevenin
Yüreği yağ içinde”
Ve sonra terennümler:
“Ağam, yarim, paşam, yarim
Di gel baht-ı karelim”
Bizim İzmir’imize geldiği günden beri Yurt Türkülerimizi ıslah eden kısa zamanda dinlenir bir hale getiren değerli gençlerimizden Mustafa Hoşsu‘nun idaresindeki halk türküleri korosu size bugün gurbet türkülerini okuyacaklardır:
“Aşıp aşıp karlı dağlar gelirsin
Eylen turnam eylen haber sorayım
Bizim ilden ne haberler bilirsin”
Zileli Âşık Kusûrî‘den bir parça:
“Allı turnam bizim ile varırsan
Şeker söyle kaymak söyle bal söyle
Eğer bizi sual eden olursa
Boynu bükük benzi soluk yar söyle”
Şardağ, R. (1953, Mayıs 10). İzahlı Radyo Programları ve Güfteleri / Yurttan seslerde bugün ne var? Ankara Radyosunda uzun havalar geçidi. Ege Ekspres Gazetesi, s. 6.
Gazete kupürlerine ulaşmamız konusunda desteklerini esirgemeyen Sevgili Âkif Genç‘e sonsuz teşekkürler…
Rüştü Şardağ 