Zaman zaman İzmir musiki çevrelerine, onun naçiz emeklerimle ve teşebbüsümle girebildiğim kısmına eğilmekte devam edeceğim. Bugünkü yazımda, memuriyet icabı gelip yerleştiği İzmir’de musiki hayatımıza büyük hizmet ve faydaları dokunan İlyas Tonguç‘tan bahsedeceğim.
Aslen İstanbullu olup Erkân-ı Harp okulu eski öğretmenlerinden rahmetli Salim Bey’in oğludur. Kendisi, Türkiye’de hemen bütün musikişinasın kendisinden feyiz aldığı muallim, besteci ve büyük bilgin İsmail Hakkı Bey‘den üç kardeşi ile küçük yaşında ders almış, bundan sonra Kemençeci Hasan Fehmi, Ali Salahi beylerden de ders almış, daha sonraları ise Darülelhan’a kaydolmuştur.
1939’da İzmir musiki muallim mektebine (O zaman adı Darülmusiki idi) musiki nazariyatı hocası olarak tayin edilmiş, 1927’de Karşıyaka’da musiki mahfilini açmıştır.
Bu Türk musikisi mahfelinin idare heyetinde o zamanlar gazeteci Zeynel Besim, eski şehir meclisi azarı Tahir Bor ve halen musikimiz hakkındaki iltifatkâr (!) kanaatleri ile meşhur olan muharrir arkadaşımız Asım Kültür yer almış bulunmaktaydı.
İlyas Tonguç, bundan sonra İzmir’de her musiki ocağına hizmet etmiştir. Bir zaman vazife icabı Ankara’ya giden İlyas Bey, 1948’de İzmir’e tekrar gelerek giriş gümrüğündeki resmi vazifesine başlamıştır. Fakat bu muhterem hocanın asıl gönül vazifesi, kendisine için için ateşini duyuran musiki sanatıdır. O da hemen musiki cemiyetine girmiş ve yetiştirdiği eski öğrencilerine ilâveten yeni yeni öğrenciler yetiştirmiş, sanat hayatımıza bir çok değerler kazandırmıştır.
1950’de bir ay için açılan ve bilhassa devamlı neşriyata başlayan İzmir Radyosu’nda İlyas‘ın, musiki cemiyetini temsilen büyük hizmetler ifa etmiştir. Emine Gönülden, Sadık Öndül ve daha bazı arkadaşlarının refakatinde ve kendi idaresinde kurduğu fasıl heyeti, mevcut diğer heyetlerin en ömürlülerinden olmuş, iyi hazırlanılmış olan bir çok fasılları için, Ankara’daki tanınmış müzisyenlerden taktir mektupları gelmiştir. Diğer icra ve bilhassa hanende arkadaşlarından bir kısmının kifayetsiz oluşu yüzünden, devlete geçeceği sıralarda yerini Mehmet Kasabalı ve arkadaşlarına devreden İlyas Bey‘in ve arkadaşlarının, tek odalı İzmir Radyosu’nda şimdi (Fuar muhasebesidir) soğuk ve yağmur altında dışarıda hazırlanarak, yazın, içeride öldürücü bir sıcak içinde pişerek çok zor şartlar altında İzmir’e musiki bakımından ifa eyledikleri hizmet ve fedakârlık unutulur cinsten değildir. Bu eski sanat ve mesai arkadaşlarımın hepsini üstün bir muhabbet ve şükranla bu sütunlarda yadetmekten ayrı bir haz duymaktayım. İlyas Tonguç‘un yetiştirdiği kimseler arasında Udi Sadık Öndül, Ziya Esmer de vardır. Ayrıca Zehra Hoşkan, Emin Gündüz, Güzin Ergün, Güzide Çelebi, Mübeccel Özcömert gibi eski, yeni radyo sanatkârları da sayın hocanın talebeleri arasında bulunmaktadır.
Şardağ, R. (1953, Ağustos 10). İzmir’de müzik çevreleri / Udi İlyas Tonguç ve İzmir’e hizmeti. Ege Ekspres Gazetesi, s. 4.
Gazete kupürlerine ulaşmamız konusunda desteklerini esirgemeyen Sevgili Âkif Genç‘e sonsuz teşekkürler…
Rüştü Şardağ 