Akçeli Rast’ın en güzel şarkılarını okuyacak
Radyomuzda bugün 22.00’de okuyacak olan Müjgân Akçeli‘nin okuyacağı şarkıların tamamen Rast makamından seçilmesi ve Rast’ın en güzel şarkılarından yapılmış bir demet olması bana Rast makamının hususiyeti üzerinde durmak fırsatını verdi. Birkaç defa daha bu sütunlarda kısa kısa temas etmiştim. Batı müziğinin bizimkine faik ve üstün tarafları bulunduğu gibi, bizim musikimizin de bütün teknik zaaflarına, günümüzü karşılayabilme kabiliyetinin noksanlığına rağmen Avrupa müziğine üstün olan tarafları mevcuttur. Meselâ makam bunlardan biridir. İnsan ruhunun melodik temayüllerini bir nizama bağlamak, onları ilk taştığı kaynakta, yani aslında mevcut atmosfer içinde regle edebilmek akla gelir, düşünülür şey değildir.
İşte dünün büyük lâhin ustaları, üç yüzü aşan musiki makamlarını bu suretle kurmuşlardır. Kurulmuş makamda işlemek o kadar ehemmiyetli bir mesele değildir. Fakat makamın kendisini bulmak…
Meragalı Abdülkadir, Hafız Post, Itrî ve Dede Efendi başta olmak üzere, dünkü kıymetlerimizin bu makamlar içinde en çok rağbet ettikleri Rast makamıdır. Şarkılara, sol’den, peşrevlere ise sol, re’den girerek gelişen Rast makamının diğerlerinden pek kolay ayrılan hususiyetleri vardır. Bir defa bu makama ister başından, ister nakarattan ister, miyaneden vasıl olun; yani hangi kısmında takip edebilirseniz edin; ruhunuza merdane bir eda, olgunca bir tavır, bir ağırbaşlılık nağmeleridir dolar.
Rast makamı ile, insan kalbinin bütün hissi mücedelelerini gizleyerek, örterek ifade etmek mümkündür. Öyle ki Rast, aşk kelimesini kullanmaya tenezzül etmeden hislerini vakurane ifade eden mağrur bir insana benzer.
Rast makamı, kendi sırlarını ve macerasını pek lâubalice, sormadan anlatmaya kalkan diğer bazı makamlara benzemez. O, kendisinden daha çok sizi ifade etmek ister. Rast makamı ile harekete geçen sazlar veya seslerde bir anda kalbinizi bulursunuz.
Rast’ın tarihi yâda getirmek gibi bir vasfı da vardır. Dünkü muhteşem devirler, şarklı mazi bu makamın bünyesinde dillenir.
Rast’ın muhabere, zafer, hücum gibi vasıfları taşıdığına ise beni ikna eden son bir hadise İstanbul’da fetih yıl dönümü günü Neyzen Süleyman Erguner‘in İstanbul Radyosu’nun muhteşem Rast korosu için yaptığı giriş taksimidir. Sanki Fatih atının üstünde, sanki Türk askerleri surlara tırmanıyor, sanki “Allah Allah” sesleri geliyordu.
Rast’ta bulduğum bu haşyetle adeta korktum, ürktüm, heyecan içinde titredim. Bu adamın mansurunda öten Rast makamı değil, adeta İsrafil’in mahşer kampanyasını açan sur’u idi.
Bugün Müjgân Akçeli size Basmacı Abdi Efendi‘nin “Senin aşkınla çak oldum” diye başlayan bir şaheserini, Dede‘nin iki canlı lezik eserini, keza Giriftzen Asım Bey‘in de unutulmaz kıymette bir şarkısını okuyacak. Musikimizin bu en yüce makamını ve en güzel eserlerini bu akşam saat 22.00’de dinleyebilirsiniz.
Şardağ, R. (1953, Ekim 5). Rast. Ege Ekspres Gazetesi, s. 4.
Gazete kupürlerine ulaşmamız konusunda desteklerini esirgemeyen Sevgili Âkif Genç‘e sonsuz teşekkürler…
Rüştü Şardağ 