Gönül sözleri bir arada
Klasik Türk musikimizde, hatta bir çok muasır şarkılarımızda geçen kelimelerin yanlış telaffuz edildiğini, edebiyat tahsili yapmış kimselerin dahi, pek genç iseler ve divan edebiyatı ile mahsusen alâkalanmamışlarsa, bu hataları yaptıkları her gün görülen olaylardandır. Fakat radyolarımızda okuyabilmek, ses artisti olabilmek için yıllarca dirsek döven, usûl, nota yazımı, kulak ve şan terbiyesi, üslup ve tavır bilgisi almış olanlar ve hiç şüphe yok ki bütün amatörler okudukları şeyin doğru telaffuzunu ve manasını da bilmeye mecburdurlar. Biz bu sütunlarda üç radyoda okunan şarkıların imkan buldukça bestekarları tarafından veya solistleri tarafından yapılmış dil hatalarını tashih ediyoruz.
Bugün de aklımıza bir fikir geldi: Musikimizde en çok kullanılan kelime, “gönül” kelimesinin karşılığı olan “dil”dir ve onunla yapılan tabirler, terkiplerdir. Şarkılarımızın hemen çoğunda geçen bu sözleri bir arada, toplu olarak manalarıyla birlikte okuyucularım için yazdım. Zaman zaman yapacağım buna benzer pratik yardımlarla hiç olmazsa İzmir Radyosu’nun sevgili çocuklarına faydam dokunur sanıyorum. Eğer, şu “dil”li terkiplere dikkat edilirse, şarkılarımızda gönül aşağı, gönül yukarı; hemen durmadan gönül geçtiği görülür. İşte sıralıyorum:
Dil: Kalp, gönül.
Dilârâ: Gönlü süsleyen, kalbin sevdiği şey.
Ru-yi dilârâ: Gönle ziynet olan yüz.
Şuh-i dilârâ: Gönlün, kalbin sevdiği oynak güzel.
Dilârâm: Gönle huzur veren
Muhbûb-ı dilârâm: Gönle huzur veren sevgili.
Dilâzâr: Gönül incitici
Dilâşub: Gönle fesat katıcı, gönlü karıştırıcı.
Dil âzurde: Gönlü kırılmış
Dilber: Gönül götürücü, veya sadece güzel
Dilbeste: Gönlü bağlı, âşık
Dilpezir: Gönüle hoş gelen
Dilpesend: Kalbin, gönlün beğenip sevdiği
Dilcûy: Gönül çekici
Dilhûn: Gönlü kanlı, yani son derece büyük bir ıstırapla ağlayan
Dildâde: Gönül vermiş, âşık
Dildar: Maşuka, sevgili, yar.
Dilrüba: Gönül kapıcı
Dilsaz: Gönül yapısı
Dilsitan: Gönlü zapteden
Dilsûz: Gönül yakıcı
Dilşad: Gönlü sevinçli
Dilşikâr: Gönül avlayıcı
Dilşikeste: Gönlü kırık
Dilfegâr: Gönül aldatıcı
Dilfigâr: Gönlü yaralı âşık
Dilkeş: Gönül çekici, gönlü cezbedici
Dilgîr: Gönlü kırılmış
Dilnişin: Gönülde yer tutan
Dilnüvaz: Gönül okşayıcı
Dilhaste: Gönlü gamlı
Dildûz: Gönül delici
Dilhah: Gönlün dileği, isteği
Dilşükûfte: Gönlü açılmış
Şardağ, R. (1953, Eylül 11). Bir küçük hizmet -Gönül aşağı, gönül yukarı. Ege Ekspres Gazetesi, s. 4.
Gazete kupürlerine ulaşmamız konusunda desteklerini esirgemeyen Sevgili Âkif Genç‘e sonsuz teşekkürler…
Rüştü Şardağ 