Esnaf vergisindeki aksaklıkları gidermek için İstanbu’lda bir komisyon kurulmuş; dünkü gazeteler yazıyordu. Kondukları yerde başarısızlık taaffünü (kokuşma) içinde çöküp kalan komisyonların bizdeki realitesi malum olduğu için esnaf, hususuyla küçük esnaf, bu yeni komisyona ne gözle bakar bilmem, yalnız bildiğim ve bilmemiz lazım gelen bir cihet var: Türkiye’de esnafın kaderi hazindir. “Ne yenir, ne yenmez” diye bir bilmece vardır hani; bizim esnaf da odur. Ne tüccardır, ne amele; ne memurdur, ne serbest meslek erbabı. Memur değildir, çünkü maaş almaz. Ama eline para aydan aya veresiyelerini kapatabilen memurlardan geçtiği için bir az da maaşlı gibidir.
Kimse onlara “kazanma” demez ama, keyfi biçilmiş, bariz haksızlıklar taşıyan kazanç vergisi bir yandan, belediyenin levha rüsumu temizlik cezası bir yandan; günlük kazançlarının, kirizme (toprak) amelesinin yevmiyesine düştüğü de muhakkaktır. Bunların sınıfları yeni baştan düzene sokulmalıdır. Zira fazla hava parasına güvenerek mevki bakımından ehemmiyetsiz, fakat müşteri kesafeti bakımından çok canlı bir güzergâhı tutan bir esnafın sınıfı bazen ikincidir de, meşhur bir bulvarda yer almış diye, akşama kadar sinek avlayan esnafın sınıfı birincidir. Hele mahallelerin harimine sokulmuş küçük esnafı yaşatan ve günün birinde batıran da memurlar olduğu için, daimi bir sermayesizlik karşısında, malını parazit mutavassıttan borca, dolayısıyla pahalıya alan esnaf, müstehlik (tüketici) halka da kırılan belini doğrultabilmek için o nispette yüksek fiyata, hatta tutturabildiğine satar. Bu mustarip tabakanın küçük, kısa vadeli, fakat tediyesi hitamında derhal yenilenen kredilerle takviyesi lâzımdır. Kuruluşundaki hikmet bu olduğu halde Halk Bankası, zayıf sermayesi yüzünden bu vazifesini hakkı ile yapamıyor. Sınıfı isabetsiz çizilmiş, malını çok zaman veresiye satan, kredisizlik içinde çırpınan Türk esnafının derdi üzerinde acele durmalıyız. Zira onun bahtsızlığı, dolayısıyla fakir Türk müstehlikinin tam takım kesesine uzanmakta ve yeni bahtsızlık yaratmaktadır.
Şardağ, R. (1951, Ağustos 6). Günübirlik / Küçük esnaf. Yeni Asır, s. 3.
Gazete kupürlerine ulaşmamız konusunda desteklerini esirgemeyen Sevgili Âkif Genç‘e sonsuz teşekkürler…
Rüştü Şardağ 