Dün şehrimize gelip Bergama’yı ziyaret eden ve akşam Atina’ya hareket eden İngiliz romancısı Somerset Maugham‘ın daha fazla kalmamasına, roman sanatı ve kendi sanatı hakkında aydınlığa götüren görüşlerinden faydalanmayışımıza yandım. Onu küçücük bir sütun içinde belli başlı hatlarıyla -mümkün olabildiği kadar- anlatmaya çalışacağım. Ama hemen başta söyleyeyim ki bir sanatkârı en iyi tanıtan yazı, bizzat kendi eseridir.
Maugham, çağdaş Batı edebiyatı içinde, Amerikan romancısı Pearle Buck‘dan sonra bize eserleri en çok çevrilmiş Anglosakson romancısıdır. Tiyatro ve roman yazarak sanat hayatına atılan bu meşhur İngiliz birdenbire romanlarına nihayet verip uzun süren bir seyahate atılır ve yıllar sonra tekrar romana yeni bir hamle ile başlar. Descartes‘i, Rousseau‘yu bütün dâhi müzisyenleri ve öteki kollara mensup sanatkârları dev yapan şartların anası seyahattir. Doktorluk tahsil eden Maugham, bu mesleğin yardımı ile insanı Biyo-psikolojik yapısı içinde soğuk bir metanet ve tahammülle ele aldığı gibi, onu, seyahatlerinde, çeşitli dilleri konuşurken, türlü renkle bürünürken, ayrı ayrı topluluklar içinde barınırken de tanımasını bilmiştir. İlk büyük romanı ki -İnsanların Köleliği’dir- iki harp sonrası nesillerinin bahtını hikâye eder. Türkçemize de çevrilmiş olan “Ay ve 25 Kuruş” adlı eseri mavi hayâllerle, büyük sukût-ı hayâllerin romanse edilmiş bir mücadelesidir. Komedilerindeki gülüşü acı idi.
Empresyonist bir ressam gibi, gördüklerinin, hayâlinde nakşolan kısmı acı idi. Acı bir doğruluk, iç burkan bir gülüş, seven bir tenkit ediş, rikkatli bir tarafsızlık, incitmeyen bir hırpalayış sanat eserlerinin ruhudur.
Muasır Fransız tenkitçilerinden Lalon der ki: “Hep bildiğimiz şeyleri tekrar ediyor, bizi alıp götüreceği yerde, yanı başımızda dolaşıyor sanmıştım. Okudukça anladım, anladıkça korktum. Bizi oyalayan sonra birdenbire kendi sanat mağarasına çekip götüren korkunç bir devdi o!”
Maugham’ı okuyunuz.
Şardağ, R. (1953, Mayıs 6). Günübirlik/Dev romancıyı uğurladık. Ege Ekspres Gazetesi, s. 2.
Gazete kupürlerine ulaşmamız konusunda desteklerini esirgemeyen Sevgili Âkif Genç‘e sonsuz teşekkürler…
Rüştü Şardağ 