Aziz Nazlıca adındaki okuyucumdan aldığım dört sahifelik mektubun hülâsası galibâ şu: «Musiki ve radyo tenkitleri, hakikatin üstüne basıyor ve çok faydalı oluyormuş»
Ben bu kanaatte değilim. Tenkidin hakikatle makikatle alâkası yoktur. Kendisine, beslediği güzel ve temiz hisler için bir teşekkür borçlu olduğumu okurum da kabul etsin isterim: Tenkidin öyle sanıldığı gibi pek faydası da yoktur; hattâ zararı dokunuşu da cabasıdır. Münekkidin bir defa iradesi zayıf adamları çileden çıkardığı tarihe malûmdur. Meşhur Sarsay, devrimin çelimsiz bir tiyatro yazarını biraz fazlaca hırpalamış olmalı ki devrin ve o günün en terbiyeli adamı diye tanınan Granville asabiyete kapılıp tanınmış tiyatro tenkitçisine ağza alınmaz kelimelerle dolu bir mektup neşretmiş. Bunu kasteden Sarsay der ki: «Tenkidçiliğin yegâne zararı bana şu oldu: En nazik diye tanınan bir insan, hüviyetindeki bütün noksanlıkları ile teşhir edildi.»
Tenkit zararlıdır. Zira donanılan gelen atmosferi, günün kaynakları ile besleyebilmek, geleceğin ipuçlarına zekâ merdivenlerini dayamak; bu üç vasattan bir yeni terkibe ulaşmak her zaman değilse bile, çok zaman imkânsızdır. O sebeple münekkidin vereceği hüküm bir çok okuyucuyu yanlış görüşlere aktarabilir.
Tenkit zararlıdır. Zira kendisinde bir sanat kabiliyeti olan münekkit için, artık hiç bir güzel eserin tadı kalmamıştır. Münekkit efendi, bir eseri okurken, bir müziği dinlerken, plâstik sanat eseriyle karşı karşıya kalırken, ruhun güzele doğru kayış istikametini takip etmeyip, mani bir sesle karşılaşacaktır. Bu ses, içindeki tenkit ifsattır ve «Hım!. Bakalım neresi çatlak verecek?..»
Tenkit zararlıdır. Zira insana en aziz dostlarını kaybettirir. Hiç unutmam «Cumhuriyet» gazetesinde edebî tenkitlerimi neşrettiğim günlerde tanınmış bir fikir adamımız «ince münekkit» diye hitap kullanılarak ithaf edilmiş bir tiyatro eseri almış, bunu övmüş, bir iki noktasına ilişmiştim. O günden bu tarafa, «tenkitte en muhtemel» olduğunu söyleyen dostumun kalbinde, bana açılmış kapıların yarı yarıya kapandığını görmek bahtsızlığına uğradım.
Hiç mi faydası yoktur? Belki tek bir bakımdan. Sanat âlemi meydanın boş olmadığını, papucun pahalı olduğunu bilir ve toparlanır, işte bu kadar.
Şardağ, R. (1953, Ağustos 11). Günübirlik/Tenkid zararlıdır. Ege Ekspres Gazetesi, s. 2.
Gazete kupürlerine ulaşmamız konusunda desteklerini esirgemeyen sevgili Âkif Genç‘e sonsuz teşekkürler…
Rüştü Şardağ 